# 審査請求（しんさせいきゅう）

This is the Markdown twin of https://japanlaw.org/ja/concepts/request-for-review. Every law, and how to address a provision: https://japanlaw.org/llms.txt. The same laws as MCP tools (no sign-in): https://japanlaw.org/mcp.

- 分類: 権利・立場・法律上の効果
- URL: https://japanlaw.org/ja/concepts/request-for-review
- 英語版: https://japanlaw.org/en/concepts/request-for-review
- 作成: claude-opus-5-5、2026-10-18

行政庁の処分に不服がある者や、法令に基づいて処分の申請をしたのに相当の期間が経過しても行政庁が何の処分もしない（不作為）ときにその申請をした者が、行政庁に対して不服を申し立て、見直しを求めることです（行政不服審査法第二条・第三条）。法律（条例に基づく処分については、条例）に特別の定めがある場合を除き、処分をした行政庁（処分庁）や不作為に係る行政庁に上級行政庁がないとき、又はその行政庁が主任の大臣や一定の庁の長などであるときはその行政庁に、主任の大臣や一定の庁の長などが上級行政庁であるときはその大臣や長に、それ以外のときは最上級行政庁に対してします（同法第四条）。ほかの法律が、審査請求をする先の機関や手続について別の定めを置くこともあります（同法第一条第二項・第四条）。たとえば厚生年金保険法は、厚生労働大臣による被保険者の資格、標準報酬又は保険給付に関する処分（厚生年金保険原簿の訂正の請求についての決定を除きます）についての審査請求を社会保険審査官に対してするものとし、行政不服審査法の規定の多くを適用しないとしています（厚生年金保険法第九十条第一項・第九十一条の二）。行政不服審査法では、処分についての審査請求は、処分があったことを知った日の翌日から三か月（先に再調査の請求をしたときは、その決定があったことを知った日の翌日から一か月）を過ぎるとすることができず、処分（再調査の請求をしたときはその決定）があった日の翌日から一年を過ぎてもすることができません。ただし、正当な理由があるときは別です（行政不服審査法第十八条第一項・第二項）。審査請求をしても、それだけでは処分の効力や執行、手続の続行は止まりません（同法第二十五条第一項）。ただし、審査庁は、審査請求人の申立てにより（処分庁又はその上級行政庁である審査庁は職権でも）その全部又は一部を停止すること（執行停止）ができ、審査請求人の申立てがあった場合で、重大な損害を避けるために緊急の必要があるときは、公共の福祉に重大な影響を及ぼすおそれがあるときや本案に理由がないとみえるときを除き、執行停止をしなければなりません（同条第二項から第四項まで）。審査請求を受けた行政庁（審査庁）は、裁決で判断します。期間を過ぎたものなど不適法な審査請求は却下し、理由のないものは棄却し、理由のあるものは処分の全部若しくは一部を取り消し、又は変更します。ただし、審査請求人の不利益に変更することはできず、処分庁でも処分庁の上級行政庁でもない審査庁は処分を変更することができません（同法第四十五条第一項・第二項、第四十六条第一項、第四十八条）。事実上の行為についての審査請求に理由があるときは、裁決でその行為が違法又は不当であることを宣言し、その全部若しくは一部を撤廃し、若しくは変更するよう命じ、又は自ら撤廃し、若しくは変更します（同法第四十七条）。不作為についての審査請求に理由があるときは、審査庁は、裁決でその不作為が違法又は不当であることを宣言し、一定の処分をすべきと認めるときは、その処分をするよう命じ、又は自らその処分をします（同法第四十九条第三項）。処分が違法又は不当でも、取り消し、又は撤廃すると公の利益に著しい障害が生じるときは、そのことを裁決で宣言した上で審査請求を棄却することができます（同法第四十五条第三項）。裁決は、審査請求人に送達された時（処分の相手方以外の者がした審査請求について、処分を取り消し、若しくは変更し、又は事実上の行為について判断する裁決をするときは、審査請求人と処分の相手方の両方に送達された時）に効力を生じ、関係行政庁を拘束します（同法第五十一条第一項・第五十二条第一項）。

本サイトがAIで、示した条文や資料をもとに書いたものです。各文を、書いたのとは別のAIの実行でそれらと照らし合わせ、その指摘に沿って直しています。法律家の確認は受けていません。

## 参考にした条文と資料

- [行政不服審査法第1条〜第4条・第18条・第25条・第45条〜第49条・第51条・第52条](https://laws.e-gov.go.jp/law/426AC0000000068)（本サイト: https://japanlaw.org/ja/administrative-complaint-review-act）
- [厚生年金保険法第90条・第91条の2](https://laws.e-gov.go.jp/law/329AC0000000115)（本サイト: https://japanlaw.org/ja/employees-pension-insurance-act）

## 法令の中で

現行の40法令が278か所でこの意味で使っており、そこからこの解説を開けます。

- [行政不服審査法](https://japanlaw.org/ja/administrative-complaint-review-act): 59か所。たとえば[第二条](https://japanlaw.org/ja/administrative-complaint-review-act/art-2)、[第三条](https://japanlaw.org/ja/administrative-complaint-review-act/art-3)、[第四条](https://japanlaw.org/ja/administrative-complaint-review-act/art-4)
- [地方税法](https://japanlaw.org/ja/local-tax-act): 39か所。たとえば[第八条の二](https://japanlaw.org/ja/local-tax-act/art-8-2)、[第十七条の四](https://japanlaw.org/ja/local-tax-act/art-17-4)、[第十七条の六](https://japanlaw.org/ja/local-tax-act/art-17-6)
- [国税通則法](https://japanlaw.org/ja/national-tax-general-rules-act): 36か所。たとえば[第七十五条](https://japanlaw.org/ja/national-tax-general-rules-act/art-75)、[第七十六条](https://japanlaw.org/ja/national-tax-general-rules-act/art-76)、[第七十七条](https://japanlaw.org/ja/national-tax-general-rules-act/art-77)
- [介護保険法](https://japanlaw.org/ja/long-term-care-insurance-act): 11か所。たとえば[第百七十四条](https://japanlaw.org/ja/long-term-care-insurance-act/art-174)、[第百八十三条](https://japanlaw.org/ja/long-term-care-insurance-act/art-183)、[第百八十八条](https://japanlaw.org/ja/long-term-care-insurance-act/art-188)
- [出入国管理及び難民認定法施行規則](https://japanlaw.org/ja/immigration-control-act-enforcement-regulation): 8か所。たとえば[第二十九条の四](https://japanlaw.org/ja/immigration-control-act-enforcement-regulation/art-29-4)、[第五十八条](https://japanlaw.org/ja/immigration-control-act-enforcement-regulation/art-58)、[第五十八条の二](https://japanlaw.org/ja/immigration-control-act-enforcement-regulation/art-58-2)
- [国民健康保険法](https://japanlaw.org/ja/national-health-insurance-act): 8か所。たとえば[第九十一条](https://japanlaw.org/ja/national-health-insurance-act/art-91)、[第九十八条](https://japanlaw.org/ja/national-health-insurance-act/art-98)、[第九十九条](https://japanlaw.org/ja/national-health-insurance-act/art-99)
- [金融商品取引法](https://japanlaw.org/ja/financial-instruments-and-exchange-act): 8か所。たとえば[第六十四条の九](https://japanlaw.org/ja/financial-instruments-and-exchange-act/art-64-9)、[第百五十二条](https://japanlaw.org/ja/financial-instruments-and-exchange-act/art-152)、[第百八十五条の二十一](https://japanlaw.org/ja/financial-instruments-and-exchange-act/art-185-21)
- [厚生年金保険法](https://japanlaw.org/ja/employees-pension-insurance-act): 7か所。たとえば[第九十条](https://japanlaw.org/ja/employees-pension-insurance-act/art-90)、[第九十一条](https://japanlaw.org/ja/employees-pension-insurance-act/art-91)、[第九十一条の二](https://japanlaw.org/ja/employees-pension-insurance-act/art-91-2)
- [生活保護法](https://japanlaw.org/ja/public-assistance-act): 7か所。たとえば[第五十三条](https://japanlaw.org/ja/public-assistance-act/art-53)、[第六十四条](https://japanlaw.org/ja/public-assistance-act/art-64)、[第六十五条](https://japanlaw.org/ja/public-assistance-act/art-65)
- [個人情報の保護に関する法律](https://japanlaw.org/ja/personal-information-protection-act): 6か所。たとえば[第百四条](https://japanlaw.org/ja/personal-information-protection-act/art-104)、[第百五条](https://japanlaw.org/ja/personal-information-protection-act/art-105)、[第百六条](https://japanlaw.org/ja/personal-information-protection-act/art-106)
- [出入国管理及び難民認定法](https://japanlaw.org/ja/immigration-control-act): 6か所。たとえば[第五十五条の七十](https://japanlaw.org/ja/immigration-control-act/art-55-70)、[第五十五条の七十三](https://japanlaw.org/ja/immigration-control-act/art-55-73)、[第六十一条の二の四](https://japanlaw.org/ja/immigration-control-act/art-61-2-4)
- [健康保険法](https://japanlaw.org/ja/health-insurance-act): 5か所。たとえば[第百八十九条](https://japanlaw.org/ja/health-insurance-act/art-189)、[第百九十条](https://japanlaw.org/ja/health-insurance-act/art-190)、[第百九十一条](https://japanlaw.org/ja/health-insurance-act/art-191)
- [国民年金法](https://japanlaw.org/ja/national-pension-act): 5か所。たとえば[第百一条](https://japanlaw.org/ja/national-pension-act/art-101)、[第百一条の二](https://japanlaw.org/ja/national-pension-act/art-101-2)、[附則第七条の五](https://japanlaw.org/ja/national-pension-act/suppl-3341-141/art-7-5)
- [社会保険労務士法](https://japanlaw.org/ja/labor-and-social-security-attorney-act): 5か所。たとえば[第二条](https://japanlaw.org/ja/labor-and-social-security-attorney-act/art-2)、[第十三条の二](https://japanlaw.org/ja/labor-and-social-security-attorney-act/art-13-2)、[第十四条の八](https://japanlaw.org/ja/labor-and-social-security-attorney-act/art-14-8)
- [行政機関の保有する情報の公開に関する法律](https://japanlaw.org/ja/information-disclosure-act): 5か所。たとえば[第十八条](https://japanlaw.org/ja/information-disclosure-act/art-18)、[第十九条](https://japanlaw.org/ja/information-disclosure-act/art-19)、[第二十条](https://japanlaw.org/ja/information-disclosure-act/art-20)
- [不動産登記法](https://japanlaw.org/ja/real-property-registration-act): 4か所。たとえば[第百五十六条](https://japanlaw.org/ja/real-property-registration-act/art-156)、[第百五十七条](https://japanlaw.org/ja/real-property-registration-act/art-157)、[第百五十八条](https://japanlaw.org/ja/real-property-registration-act/art-158)
- [労働者災害補償保険法](https://japanlaw.org/ja/industrial-accident-insurance-act): 4か所。たとえば[第三十八条](https://japanlaw.org/ja/industrial-accident-insurance-act/art-38)、[第三十九条](https://japanlaw.org/ja/industrial-accident-insurance-act/art-39)、[第四十条](https://japanlaw.org/ja/industrial-accident-insurance-act/art-40)
- [戸籍法](https://japanlaw.org/ja/family-register-act): 4か所。たとえば[第十条の二](https://japanlaw.org/ja/family-register-act/art-10-2)、[第百二十三条](https://japanlaw.org/ja/family-register-act/art-123)、[第百二十四条](https://japanlaw.org/ja/family-register-act/art-124)
- [道路運送車両法](https://japanlaw.org/ja/road-transport-vehicle-act): 4か所。たとえば[第三十七条](https://japanlaw.org/ja/road-transport-vehicle-act/art-37)、[第三十八条](https://japanlaw.org/ja/road-transport-vehicle-act/art-38)、[第百三条の二](https://japanlaw.org/ja/road-transport-vehicle-act/art-103-2)
- [高齢者の医療の確保に関する法律](https://japanlaw.org/ja/elderly-medical-care-act): 4か所。たとえば[第百二十八条](https://japanlaw.org/ja/elderly-medical-care-act/art-128)、[第百五十四条](https://japanlaw.org/ja/elderly-medical-care-act/art-154)、[第百六十九条](https://japanlaw.org/ja/elderly-medical-care-act/art-169)
- [出入国管理及び難民認定法施行令](https://japanlaw.org/ja/immigration-control-act-enforcement-order): 3か所。たとえば[第十四条](https://japanlaw.org/ja/immigration-control-act-enforcement-order/art-14)、[第十五条](https://japanlaw.org/ja/immigration-control-act-enforcement-order/art-15)、[第十六条](https://japanlaw.org/ja/immigration-control-act-enforcement-order/art-16)
- [行政手続法](https://japanlaw.org/ja/administrative-procedure-act): 3か所。たとえば[第三条](https://japanlaw.org/ja/administrative-procedure-act/art-3)、[第二十七条](https://japanlaw.org/ja/administrative-procedure-act/art-27)、[附則第六条](https://japanlaw.org/ja/administrative-procedure-act/suppl-4261-69/art-6)
- [雇用保険法](https://japanlaw.org/ja/employment-insurance-act): 3か所。たとえば[第六十九条](https://japanlaw.org/ja/employment-insurance-act/art-69)、[第七十一条](https://japanlaw.org/ja/employment-insurance-act/art-71)、[附則第六条](https://japanlaw.org/ja/employment-insurance-act/suppl-4261-69/art-6)
- [不当景品類及び不当表示防止法](https://japanlaw.org/ja/premiums-and-representations-act): 2か所。たとえば[第三十八条](https://japanlaw.org/ja/premiums-and-representations-act/art-38)、[附則第六条](https://japanlaw.org/ja/premiums-and-representations-act/suppl-4261-69/art-6)
- [児童手当法](https://japanlaw.org/ja/child-allowance-act): 2か所。たとえば[第二十三条](https://japanlaw.org/ja/child-allowance-act/art-23)、[附則第六条](https://japanlaw.org/ja/child-allowance-act/suppl-4261-69/art-6)
- [労働安全衛生法](https://japanlaw.org/ja/industrial-safety-and-health-act): 2か所。たとえば[第百十一条](https://japanlaw.org/ja/industrial-safety-and-health-act/art-111)、[附則第六条](https://japanlaw.org/ja/industrial-safety-and-health-act/suppl-4261-69/art-6)
- [労働組合法](https://japanlaw.org/ja/labor-union-act): 2か所。たとえば[第二十七条の二十六](https://japanlaw.org/ja/labor-union-act/art-27-26)、[附則第六条](https://japanlaw.org/ja/labor-union-act/suppl-4261-69/art-6)
- [労働関係調整法](https://japanlaw.org/ja/labor-relations-adjustment-act): 2か所。たとえば[第三十五条の五](https://japanlaw.org/ja/labor-relations-adjustment-act/art-35-5)、[附則第六条](https://japanlaw.org/ja/labor-relations-adjustment-act/suppl-4261-69/art-6)
- [学校教育法](https://japanlaw.org/ja/school-education-act): 2か所。たとえば[第百三十九条](https://japanlaw.org/ja/school-education-act/art-139)、[附則第六条](https://japanlaw.org/ja/school-education-act/suppl-4261-69/art-6)
- [宅地建物取引業法](https://japanlaw.org/ja/real-estate-brokerage-act): 2か所。たとえば[第十七条の二](https://japanlaw.org/ja/real-estate-brokerage-act/art-17-2)、[附則第六条](https://japanlaw.org/ja/real-estate-brokerage-act/suppl-4261-69/art-6)
- [性的な姿態を撮影する行為等の処罰及び押収物に記録された性的な姿態の影像に係る電磁的記録の消去等に関する法律](https://japanlaw.org/ja/sexual-image-filming-act): 2か所。たとえば[第三十一条](https://japanlaw.org/ja/sexual-image-filming-act/art-31)、[第三十二条](https://japanlaw.org/ja/sexual-image-filming-act/art-32)
- [所得税法](https://japanlaw.org/ja/income-tax-act): 2か所。たとえば[第十九条](https://japanlaw.org/ja/income-tax-act/art-19)、[附則第六条](https://japanlaw.org/ja/income-tax-act/suppl-4261-69/art-6)
- [法人税法](https://japanlaw.org/ja/corporation-tax-act): 2か所。たとえば[第十九条](https://japanlaw.org/ja/corporation-tax-act/art-19)、[附則第六条](https://japanlaw.org/ja/corporation-tax-act/suppl-4261-69/art-6)
- [消費税法](https://japanlaw.org/ja/consumption-tax-act): 2か所。たとえば[第二十四条](https://japanlaw.org/ja/consumption-tax-act/art-24)、[附則第六条](https://japanlaw.org/ja/consumption-tax-act/suppl-4261-69/art-6)
- [犯罪による収益の移転防止に関する法律](https://japanlaw.org/ja/criminal-proceeds-act): 2か所。たとえば[第二十二条](https://japanlaw.org/ja/criminal-proceeds-act/art-22)、[附則第六条](https://japanlaw.org/ja/criminal-proceeds-act/suppl-4261-69/art-6)
- [破産法](https://japanlaw.org/ja/bankruptcy-act): 2か所。たとえば[第百三十四条](https://japanlaw.org/ja/bankruptcy-act/art-134)、[第二百二条](https://japanlaw.org/ja/bankruptcy-act/art-202)
- [著作権法](https://japanlaw.org/ja/copyright-act): 2か所。たとえば[第七十三条](https://japanlaw.org/ja/copyright-act/art-73)、[附則第六条](https://japanlaw.org/ja/copyright-act/suppl-4261-69/art-6)
- [道路交通法](https://japanlaw.org/ja/road-traffic-act): 2か所。たとえば[第百十三条の三](https://japanlaw.org/ja/road-traffic-act/art-113-3)、[附則第六条](https://japanlaw.org/ja/road-traffic-act/suppl-4261-69/art-6)
- [障害者の雇用の促進等に関する法律](https://japanlaw.org/ja/employment-of-persons-with-disabilities-act): 2か所。たとえば[第六十五条](https://japanlaw.org/ja/employment-of-persons-with-disabilities-act/art-65)、[附則第六条](https://japanlaw.org/ja/employment-of-persons-with-disabilities-act/suppl-4261-69/art-6)
- [電気工事士法](https://japanlaw.org/ja/electricians-act): 2か所。たとえば[第七条の十六](https://japanlaw.org/ja/electricians-act/art-7-16)、[附則第六条](https://japanlaw.org/ja/electricians-act/suppl-4261-69/art-6)

## 関連する用語

- [法律（ほうりつ）](https://japanlaw.org/ja/concepts/act)
- [社会保険審査官（しゃかいほけんしんさかん）](https://japanlaw.org/ja/concepts/social-insurance-examiner)
- [条例（じょうれい）](https://japanlaw.org/ja/concepts/local-ordinance)
- [取消し（とりけし）](https://japanlaw.org/ja/concepts/rescission)
- [送達（そうたつ）](https://japanlaw.org/ja/concepts/service-of-documents)
- [再調査の請求（さいちょうさのせいきゅう）](https://japanlaw.org/ja/concepts/request-for-reinvestigation)
- [税務署長（ぜいむしょちょう）](https://japanlaw.org/ja/concepts/district-director)
- [国税局長（こくぜいきょくちょう）](https://japanlaw.org/ja/concepts/regional-commissioner)

---

## 出典

- 説明：本サイトがAIで作成（claude-opus-5-5、2026-10-18）
- 使われている箇所と数：e-Govの条文から本サイトが集計
